Σχολείον Ψαλτικής

    English (United Kingdom)
      

Άξιον Εστίν Αποστόλου Κώνστα του Χίου, ήχου α΄, εξήγηση Φωτόπουλου Κων/νου.

Εκτύπωση

Το παρόν «άξιον εστίν» συναντάται στα αυτόγραφα θεωρητικά εγχειρίδια του Αποστόλου Κώνστα του Χίου και παρατίθεται  στα πλαίσια της θεωρητικής τεκμηρίωσης του πρώτου ήχου.

Πριν το «άξιον εστίν» αναγράφονται εκφράσεις όπως: «Κατά δέ ειρμολογικόν χρόνον εστίν  ούτω· μέσος του πρώτου·» (κωδ. ΕΒΕ 1867) ή «Ειρμολογικός μέσος του κυρίου». Με αυτόν τον τρόπο,  ο μελοποιός μας πληροφορεί για το «δρόμο» ή «χρόνο», όπως αλλιώς τον ονομάζει και για  το συγκεκριμένο κλάδο του ήχου στον οποίο ανήκει η μελοποίηση.

Ο «ειρμολογικός δρόμος» ή αλλιώς «χρόνος»  κατά την κατάταξη του Αποστόλου  Κώνστα είναι ο δεύτερος από τους τέσσερις «χρόνους»  στον οποίο συμπεριλαμβάνονται τα «κύριε εκέκραξα ή καταβασίαι και τα τοιούτων όμοια»(κωδ. ΕΒΕ 1867). Πρόκειται για μια παλαιά κατάταξη των ειδών μελοποιίας που σχετιζόταν άμεσα με τον αριθμό των χρόνων ανά συλλαβή και το είδος των θέσεων που επιβεβαιώνει τη στενή συγγένεια του συντόμου στιχηραρικού και του αργού ειρμολογικού  μέλους. Όσον αφορά στον ήχο, ο Απόστολος Κώνστας αναφερόμενος στο μέσο του πρώτου μας παραδίδει μία σύνθεση σε βαρύ διατονικό που παραπέμπει ευθέως στο μακάμ πεστιγκιάρ.

Με μια πρώτη ματιά μπορεί να  φανεί στον ψάλλοντα κάπως «ιδιότροπη» η σύνθεση. Παρόλα αυτά, «άξιον εστίν» στο  μακάμ πεστιγκιάρ έχουν συνθέσει και οι Γρηγόριος Πρωτοψάλτης και Θεόδωρος Φωκαεύς.  Ιδιαίτερα στο δεύτερο μέρος της σύνθεσης  («την τιμιωτέραν»), υπάρχει στενή σχέση με τις αργές ειρμολογικές τιμιωτέρες του Δανιήλ Πρωτοψάλτου σε ήχο βαρύ και του Ιωάννου Πρωτοψάλτου σε ήχο λέγετο. Συγγένεια, σε μικρότερο όμως βαθμό, υπάρχει και με τον ειρμό της Θ΄ Ωδής της Μ. Πέμπτης «Την τιμιωτέραν», σε ήχο πλάγιο του δευτέρου, κατά την παράδοση του ειρμολογίου που -με ασφάλεια μιλώντας-  ξεκινά τουλάχιστον από  τον Μπαλάσιο Ιερέα και φτάνει μέχρι  και τον Πέτρο Λαμπαδάριο και τη σημερινή ψαλμώδηση του ειρμού.

Αυτό το «άξιον εστίν» του Αποστόλου Κώνστα του Χίου είναι ένα ωραιότατο μέλος, κατάλληλο για εκκλησιαστική χρήση. Παράλληλα όμως μπορεί να συμβάλλει και στην εξέταση αρκετών θεωρητικών ζητημάτων, εξαιτίας και του θεωρητικού προσδιορισμού του μέλους από τον ίδιο το μελοποιό αλλά και της παρατηρούμενης συγγένειας των θέσεών του με μέλη και άλλων ήχων.

Κωνσταντίνος Ι. Φωτόπουλος

Το αντοίστοιχο κείμενο σε παλαιά σημειογραφία:

Η παραπάνω εξήγηση, προέκυψε από τη μελέτη διαφορετικού χειρογράφου από αυτό που παραθέτουμε εδώ, το οποίο, δυστυχώς, δεν υπάρχει η δυνατότητα να δημοσιεύσουμε.

Πατήστε εδώ για να λάβετε την εξήγηση σε μορφή pdf.

 
You are here:

Τελευταία Νέα

Ο Κυριάκος Γκουβέντας στο "Σχολείον Ψαλτικής"

Από φέτος στο «Σχολείον Ψαλτικής» θα διδάσκει ένας από τους μεγαλύτερους δεξιοτέχνες του παραδοσιακού βιολιού, ο Κυριάκος Γκουβέντας.​ ​Δυνατότητα ατομικών και  ομαδικών μαθημάτων για τους ενδιαφερόμενους όλων των ηλικιών.​ Για περισσότερες πληροφορίες πατήστε εδώ.

 

 

 

Πόσο συχνά ακούτε ελληνική παραδοσιακή μουσική;
 

"Ψαλτικές Περιηγήσεις" στα FM

Ακούστε στους 91.2 των FM, κάθε Σάββατο στις 7.30 μ.μ., την εκπομπή «Ψαλτικές Περιηγήσεις» που παρουσιάζουν οι ιδρυτές της Σχολής μας.